Kazimierz Dolny od lat 20. XX wieku jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych plenerów polskiego kina. Filmowców przyciągają renesansowa architektura, Wisła, wąwozy i światło, które pozwalają pokazać miasteczko jako współczesną miejscowość, przedwojenną prowincję, a nawet Zakopane.
Dlaczego filmowcy wybierają Kazimierz Dolny?
Filmowa historia Kazimierza Dolnego zaczęła się co najmniej w 1926 roku. Pierwsze próby realizowali artyści związani z kazimierskimi plenerami malarskimi, a później miasteczko zaczęło przyciągać profesjonalne ekipy filmowe. Jego przewagą jest połączenie zabytkowej zabudowy z naturalnym krajobrazem, dzięki czemu jedna lokalizacja może zagrać kilka różnych miejsc.
Na wybór Kazimierza wpływają przede wszystkim:
- Renesansowa architektura – rynek, kamienice, kościoły i zaułki tworzą gotową scenografię dla opowieści historycznych oraz kostiumowych.
- Zróżnicowany krajobraz – wąwozy, wzgórza, Wisła i ruiny zamku pozwalają szybko zmieniać charakter kolejnych ujęć.
- Plastyczność przestrzeni – po zasłonięciu współczesnych szyldów i znaków miasto może przypominać inną epokę albo miejscowość oddaloną o setki kilometrów.
- Światło i artystyczny klimat – nadwiślańskie położenie oraz jasna, charakterystyczna zabudowa dają operatorom wiele możliwości pracy z obrazem.
Nie bez znaczenia jest też dostępność miasta dla ekip z Warszawy i Lublina. Trudność może stanowić logistyka. Wąskie ulice oraz wąwozy nie zawsze pozwalają na łatwy przejazd ciężkich samochodów ze sprzętem, co zauważali również realizatorzy serialu „Korona Królów”.
Jakie filmy kręcono w Kazimierzu Dolnym?
Lista produkcji jest długa, a część tytułów wykorzystywała Kazimierz jako główne miejsce akcji, podczas gdy inne korzystały tylko z wybranych ulic, budynków lub plenerów. Poniższe zestawienie obejmuje najczęściej wymieniane produkcje związane z miastem:
| Tytuł filmu | Rok produkcji | Reżyser |
|---|---|---|
| „Judeł gra na skrzypcach” | 1936 | Józef Green i Jan Nowina-Przybylski |
| „Dybuk” | 1937 | Michał Waszyński |
| „Ósmy dzień tygodnia” | 1958 | Alexander Ford |
| „Podróż za jeden uśmiech” | 1971 | Stanisław Jędryka |
| „Awans” | 1974 | Janusz Zaorski |
| „Dwa księżyce” | 1993 | Andrzej Barański |
| „Różyczka” | 2010 | Jan Kidawa-Błoński |
| „Wyprawa na księżyc” | 2012 | Jacek Bromski |
| „Serce, serduszko” | 2014 | Jan Jakub Kolski |
| „Volta” | 2017 | Juliusz Machulski |
| „Kulej. Dwie strony medalu” | 2024 | Xawery Żuławski |
„Dybuk” – przedwojenna karta historii
„Dybuk” Michała Waszyńskiego z 1937 roku należy do najważniejszych filmów związanych z Kazimierzem Dolnym. Produkcja, oparta na dramacie Szymona An-skiego, została zrealizowana w języku jidysz i do dziś jest przywoływana jako ważne dzieło przedwojennego kina żydowskiego. Kazimierska zabudowa i atmosfera miasteczka dobrze współgrały z opowieścią osadzoną w świecie dawnej społeczności żydowskiej.
„Dwa księżyce” – Kazimierz przetworzony przez scenografię
Film Andrzeja Barańskiego z 1993 roku powstał na podstawie opowiadań Marii Kuncewiczowej. W tym przypadku Kazimierz nie jest prostym zapisem rzeczywistego miasta. Scenografowie zmieniali wygląd ulic i budynków, a część rekwizytów dowożono na plan traktorem z przyczepą. Dzięki temu współczesne wówczas miasteczko stylizowano na prowincję z okresu międzywojennego.
Filmowa przestrzeń nie zawsze odpowiada rzeczywistej geografii. Dom, z którego bohater wychodzi na ekranie, może znajdować się w innej części Kazimierza niż sugeruje fabuła. To ważna wskazówka dla osób, które chcą odtworzyć trasę bohaterów podczas spaceru.
„Volta” i „Kulej” – współczesne wykorzystanie miasta
W komedii kryminalnej „Volta” Kazimierz stał się tłem dla współczesnej historii, pokazując, że jego potencjał nie ogranicza się do filmów historycznych. Z kolei w biograficznym filmie „Kulej. Dwie strony medalu” miasteczko zagrało Zakopane z czasów PRL-u. Przy ulicy Klasztornej usunięto współczesne oznaczenia, a restauracja Pod Wietrzną Górą została przekształcona w komisariat milicji.
Kazimierz Dolny w serialach telewizyjnych
Miasteczko pojawia się również w produkcjach telewizyjnych. Serialowe ekipy wykorzystują zarówno zabytkowe centrum, jak i naturalne plenery poza rynkiem.
| Tytuł serialu | Rok | Uwagi |
|---|---|---|
| „M jak miłość” | od 2000 | Wybrane sceny realizowane w kazimierskich plenerach |
| „Podróż za jeden uśmiech” | 1971 | Serial przygodowy z udziałem Kazimierza jako lokacji |
| „Korona Królów” | 2018 | Zdjęcia na zamku i w wąwozach, między innymi w Korzeniowym Dole |
| „Osiecka” | 2020 | Kazimierz wymieniany wśród lokacji produkcji |
| „W rytmie serca” | 2017 | Wykorzystanie plenerów miasta w serialu obyczajowym |
W przypadku seriali zakres zdjęć bywa trudniejszy do ustalenia niż przy filmie pełnometrażowym. Kazimierz może pojawić się tylko w kilku scenach albo w różnych odcinkach, dlatego nie każda produkcja przedstawia miasto jako główne miejsce akcji.
Filmowy spacer po Kazimierzu
Miłośnik kina może połączyć zwiedzanie zabytków z poszukiwaniem miejsc znanych z ekranów. Trasa nie będzie jednak dokładną kopią filmowej geografii, ponieważ scenografowie często łączyli kilka lokalizacji w jedną przestrzeń.
Na spacerze warto uwzględnić:
- Rynek – centralny punkt miasta, wykorzystywany w wielu produkcjach jako gotowa scenografia małomiasteczkowa.
- Wąwóz Korzeniowy – naturalny plener o wyrazistych ścianach lessowych, używany między innymi przy realizacji „Korony Królów”.
- Ruiny zamku – miejsce oferujące widok na Wisłę i przestrzeń dla scen historycznych lub przygodowych.
- Willa pod Wiewiórką, czyli Kuncewiczówka – ważna lokalizacja związana z „Dwoma księżycami”. To właśnie jej taras wykorzystano jako filmowy letni dom ministrowej.
- Ulica Klasztorna – miejsce rozpoznawalne z planu filmu o Jerzym Kuleju, w którym Kazimierz udawał Zakopane.
Dobrym punktem dla osób zainteresowanych filmową historią miasta jest także dziedziniec klasztorny. W „Dwóch księżycach” pojawia się jako miejsce, w którym filmowy Paweł malował miasteczko. Warto patrzeć na te lokalizacje nie tylko jak na zabytki, lecz także jak na przestrzenie, które mogły zostać zmienione przez scenografię, kadrowanie i montaż.
Kazimierz Dolny nie jest wyłącznie dekoracją. Jego architektura, ukształtowanie terenu i artystyczna tradycja wpływają na sposób opowiadania historii. Od przedwojennego „Dybuka”, przez „Dwa księżyce”, aż po „Voltę”, „Koronę Królów” i „Kuleja” miasto potrafiło zagrać zarówno siebie, jak i zupełnie inne miejsce.
