Serialowe miasto z „Rojsta” nie istnieje na mapie. To fikcyjna „miasto-składanka”, złożona z autentycznych ulic, budynków i wnętrz rozsianych po Polsce – przede wszystkim na Śląsku, Dolnym Śląsku oraz w Warszawie. Twórcy Jana Holoubka wykorzystali architekturę PRL, modernizm i postmodernizm, aby odtworzyć kolejne epoki, od lat 80. po przełom millenium.
W jakich miastach kręcono „Rojsta”?
Ekipa filmowa nie przypisała akcji jednemu konkretnemu miastu. Zdjęcia powstawały w wielu miejscowościach, a poszczególne lokalizacje zostały połączone tak, by tworzyć spójną przestrzeń niewymienionego z nazwy miasta wojewódzkiego w zachodniej Polsce.
Najważniejsze ośrodki zdjęciowe to:
- Katowice – Hotel Silesia, osiedle Zadole, okolice Spodka i stadionu GKS Katowice.
- Częstochowa – dworzec kolejowy, dawny Komitet Miejski PZPR oraz budynek Cepelii.
- Warszawa – Węgierska Ekspozytura Handlowa, Wybrzeże Kościuszkowskie i inne obiekty miejskie.
- Świdnica, Wałbrzych i Legnica – osiedla, ulice, zakłady przemysłowe i obiekty użyteczności publicznej.
- Racibórz, Zabrze, Ruda Śląska, Wrocław, Głuszyca i Świętochłowice – dworce, kamienice, wnętrza oraz plenery wykorzystane w kolejnych sezonach.
W pierwszym sezonie szczególnie często pojawiają się Katowice, Racibórz, Zabrze i Warszawa. „Rojst ’97” rozszerzył filmową mapę o kolejne miasta Dolnego Śląska i Górnego Śląska, a „Rojst Millenium” mocno wykorzystał Częstochowę.
Najważniejsze lokacje i ich role w serialu
W „Rojście” prawdziwe budynki często grają inne obiekty niż w rzeczywistości. Dzięki temu widz może oglądać tę samą serialową przestrzeń, choć kolejne sceny powstały w różnych regionach kraju.
| Obiekt | Miasto | Rola w serialu |
|---|---|---|
| Hotel Silesia | Katowice | Hotel Centrum |
| Budynek Węgierskiej Ekspozytury Handlowej | Warszawa | Redakcja „Kuriera Wieczornego” |
| Dworzec kolejowy | Częstochowa | Dworzec oraz centrum handlowe w trzecim sezonie |
| Dawny Komitet Miejski PZPR | Częstochowa | Komisariat policji |
| Zakłady PAFAL | Świdnica | Szpital miejski |
| Osiedle Zawiszów | Świdnica | Fragmenty serialowego miasta i sceny związane z powodzią |
| Kino Ognisko | Legnica | Hotel w wybranych scenach |
Najbardziej rozpoznawalną lokacją pozostaje Hotel Silesia przy ulicy księdza Piotra Skargi w Katowicach. W serialu otrzymał nazwę Hotel Centrum. Jego charakterystyczna bryła pasowała do świata przedstawionego, a wnętrza hotelowe uzupełniono ujęciami z pobliskiego Hotelu Katowice.
Hotel Silesia został zbudowany w latach 1967–1971 i przez pewien czas pozostawał opuszczony. W 2019 roku obiekt rozebrano, dlatego jego występ w „Rojście” ma dziś także dokumentalną wartość. Serial zachował obraz budynku, który zniknął z katowickiego krajobrazu.
W Warszawie filmowcy wykorzystali budynek dawnej Węgierskiej Ekspozytury Handlowej. Jego modernistyczna forma i zachowane wnętrza zagrały redakcję „Kuriera Wieczornego”. W innych scenach stolicy pojawiają się między innymi okolice Wybrzeża Kościuszkowskiego, wykorzystane jako otoczenie sądu, oraz bar przy ulicy Grójeckiej.
Częstochowa stała się szczególnie ważna dla trzeciej serii. Dworzec kolejowy zagrał zarówno sam dworzec, jak i centrum handlowe. Dawny budynek Komitetu Miejskiego PZPR przy alei Wolności wcielił się w komisariat policji, a obiekt dawnej Cepelii przy alei Najświętszej Maryi Panny posłużył jako klub „Kleopatra”.
Dlaczego architektura jest tak ważna w „Rojście”?
Lokacje nie pełnią wyłącznie funkcji tła. W dużej mierze budują nastrój serialu. Surowe elewacje, nieocieplone bloki, betonowe detale, mozaiki i ciężkie wnętrza przywołują rzeczywistość PRL, a późniejsze obiekty postmodernistyczne pomagają odtworzyć lata 90. i początek nowego tysiąclecia.
Twórcy szukali miejsc, które nie wymagały kosztownej scenografii. Budynki zachowane bez gruntownych remontów działały jak kapsuły czasu. Ich zużyte materiały, stare oznaczenia i układ przestrzeni pozwalały wiarygodnie pokazać świat sprzed transformacji oraz okres gwałtownych zmian po 1989 roku.
Znaczenie ma także położenie wielu tych miast. Akcja serialu została osadzona na tzw. Ziemiach Odzyskanych, a ważnym punktem tła historycznego pozostaje południowo-zachodnia Polska i powódź z 1997 roku. Dlatego w filmowej układance znalazły się miejscowości Dolnego Śląska, choć część scen powodziowych nakręcono w miejscach, które w rzeczywistości nie byłyby zagrożone przez ten żywioł.
Wybór lokalizacji miał jednak swoją cenę. Niektóre budynki zostały później wyburzone, inne poddano termomodernizacji albo przebudowie. Dotyczy to między innymi Hotelu Silesia, częstochowskiego dworca oraz obiektów przemysłowych i osiedli, których pierwotny wygląd stopniowo się zmienia.
W trzecim sezonie dobrze widać kontrast między modernizmem a postmodernizmem. Częstochowski dworzec odpowiada estetyce przełomu lat 80. i 90., a osiedle Zawiszów w Świdnicy zachowało wiele cech zabudowy powstałej pod koniec PRL. Z kolei świdnickie zakłady PAFAL, pokazane jako szpital, wprowadzają do serialu przemysłowy charakter typowy dla wielu miast regionu.
Serialowe miasto nie jest Wrocławiem
Widzowie często kojarzą miasto z „Rojsta” z Wrocławiem. To zrozumiałe, ponieważ zgadzają się niektóre elementy tła historycznego: położenie na zachodzie Polski, doświadczenie powodzi z 1997 roku oraz powojenne losy Ziem Odzyskanych. Większość zdjęć nie powstała jednak we Wrocławiu.
Nie należy więc utożsamiać serialowego miasta z Katowicami, Wrocławiem ani żadnym innym pojedynczym ośrodkiem. Jest ono celowo skonstruowanym zlepkiem. Ta metoda pozwoliła twórcom połączyć śląskie blokowiska, warszawskie wnętrza, dolnośląskie ulice i częstochowskie budynki w jedną, wiarygodną przestrzeń.
„Rojst” jako zapis znikającej architektury
Znajomość lokacji zmienia sposób oglądania serialu. Hotel Centrum okazuje się katowickim Hotelem Silesia, komisariat – dawnym gmachem partyjnym w Częstochowie, a szpital – zakładem PAFAL w Świdnicy. Za fikcyjnym miastem widać więc prawdziwą historię budynków i regionów.
„Rojst” jest dzięki temu nie tylko kryminałem osadzonym w określonych dekadach. To także zapis architektury, która szybko znika pod warstwą nowych elewacji, remontów i wyburzeń. Śladami serialu można przejechać przez kilka części Polski i zobaczyć miejsca, które zachowały atmosferę minionych epok albo istnieją już wyłącznie na ekranie.
